Уйул5а дьарыгын сурун соруга, улэтин ньымалара, тэрээЬинэ



Скачать 37.35 Kb.
Дата21.11.2018
Размер37.35 Kb.
Название файлаУйул5а дьарыгын сурун соруга.docx

Уйул5а дьарыгын сурун соруга, улэтин ньымалара, тэрээЬинэ.

БиЬиги детсадпытыгар уйул5а дьарыктарын 1991-1992 уерэх сылыттан са5алаан уерэтээьин са5аламмыта. Аан бастаан са5алааЬынна М.И.Лисина, А.И.Захарова, М.И.Чистякова уо.д.а. чинчийиилэригэр, улэлэригэр оло5уран улэ са5аланан барбыт. Кэнники сылларга В.А.Ситарова, В.Г.Маралова, Л.М.Щипина, Т.И.Чиркова, Г.А.Урунтаева ча5ылхай улэлэринэн билиибитин ханаттабыт.

Дьарык сурун сыала: о5о бэйэтин иэйиитин билиитэ, бэйэтигэр бигэ эрэллээх, туруктаах буолуутун иитии, дьонно-сэргэ5э эйэ5эс-сайа5ас сыЬыаннаах, эрэллээх киЬи буолуутун инэрии, дьоннор сыЬыаннаЬыыларын уерэтии.

Сурун соруктара:

- о5о бэйэтин ис туругун иэйиитин кердерерун, туора киьи уйул5атын туругун сепке ейдуурун уерэтии;

- о5о бэйэтин ис кыа5ын кердерер, сайыннарар эйгэтин тэрийии;

- о5о сурун конгнитивнай хамсааьынын сайыннарыы;

- о5о ейун-санаатын, билэр-керер уеруйэхтэрин сайыннарыы;

- о5о араас тугэннэртэн толлубакка бодоруьа уерэнэрин ситиЬии;

- бэйэ-бэйэни убаастаЬыыны, бэйэ-бэйэ5э ытыктабылы, амарах буолууну о5о5о иитии;

- ей-санаа, эт-сиин куууркэйиитин намыратыы, уоскутуу;

- дьиэктээх о5о майгытын тупсарыы, кеннеруу.

Дьарыктар хас биирдии о5о уратытыгар оло5уран оноЬуллаллар, ол курдук кини интэриэЬин, кини ей-санаа еттунэн сайдыытын таЬыма учуоттаныллар, билэ-кере сатыыр уратыта, кини билиитин таЬыма, бэйэтин билиниитэ, дьиэ кэргэн туруга, о5о дьиэгэ, ананмнез, ыарыыта уерэтиллэр. Иитээччи бу манан сирдэтинэн дьарыгын ис хоЬоонун оностор.

О5ону личность быьыытынан уерэтии, кинини кэтээн керееЬун тумугунэн оло5уран ыытыллар, ол курдук о5о бодоруЬуута, дьарыга, сыЬыаннаЬыыта кэтээн керуллэр. Ону таЬынан тыла еЬе, ойуулуур-дьуЬуннуур сатабыла эмиэ уерэтиллэр. Маннык чинчийиигэ тереппуттэр эмиэ кыттыЬаллар. Бу тумугэр о5о сайдыытын уратытын туьунан иьитиннэрии толору буолар. Тестирование маныаха кеме матырыйаал быЬыытынан барар.

БиЬиги уерэх дьыла са5аланыытыгар уонна бутуутугэр тестирование ыытабыт. Ол курдук о5о бэйэтин билиниитигэр проба Силвестра диэни, уйул5а туругун билиигэ Р.Тэммл теЬин, маны сэргэ дьиэ кэргэн сыЬыаннаЬыытыгар «Рисунок семьи» диэни, бодоуЬууга-алтыЬыыга «Тереебут кун» диэннэри ыытабыт. Бу барбыт чинчийиилэр хас биирдии о5о анал тэтэрээтигэр бэлиэтэниллэр уонна тереппуккэ кердеруллэр. Тереппуту манна сыЬыаран биир санааннан улэлээтэххэ учугэй тумуктээх буолара сэрэйиллэр.

Дьарыктар подгруппанан (6-7 о5оттон элбиэ суохтаах), тереппуту кытта бииргэ, биирдиилээн о5ону кытта барыахтаахтар. БиЬиги о5ону дьарыкка ыларбытыгар М.Читсякова субэтин тутуьан о5олору талабыт. Ол курдук белеххе бииртэн элбэ5э суох сайдыытыгар хаалыылаах, аЬара хамсаныылаах (гиперактивнай) о5ону, уонна биир уЬулуччу сайдыылаах, сытыары-сымна5ас майгылаах о5ону ылабыт. Бу маннык о5о белех о5олоругаручугэй холобур быьыытынан, учугэй эйгэни олохтуурга кемелеех. Белех иЬигэр туоратыллар, бэйэлэригэр эрэбилэ суохтар, мэник, ыЬылла5ас уо.д.а. баар буолуохтарын сеп.

Дьарык биир тутуьуллар схеманнан уонна араас чаастартан турар:

- киирии чаас

- «разминка»-этюдтар, эрчиллиилэр,оонньуулар,пиктограмманнан улэ

- оруоллаах оонньуу

- о5олордуун сэЬэргэЬии, хамсаныылаах оонньуу

- уус-уран айымньы

- уоскулан, сынньалан.

Дьарык са5аланыытыгар иитээччи о5олору дьарыкка туЬаайан, турукка киллэрэр. Манна о5олор бэйэ-бэйэлэригэр утуе тыллары этиЬиэхтэрин сеп, араас оонньуурдары бэйэ-бэйэлэригэр бэрсиэхтэрин сеп, иитээччи о5олору биир-биир алгыан сеп.

Иккис чааЬыгар «разминка» барар. Манна о5олор уйул5а туругун сирэй-харах олоруутунан, быЬаарыллар-кердеруллэр, илии-атах хамсаныытынан, туттан-хаптан кердереллер; пиктограмманннан улэлииллэр, бол5омто5о, ейге хатааьынна, толкуйдааЬынна а5ыйах хамсаныылаах оонньуулар бараллар.

УЬус чааЬыгар билэр остуоруйаларыгар оло5уран, о5олор бэйэлэрин олохторуттан ылбыт тугэннэригэр, детсадка, дьиэ кэргэннэ буолбут тугэннэри оруоллаах оонньуу быЬыытынаныытыллар. Оруоллаах оонньуулар сонно тута эрдэттэн бэлэмнэниллибэккэ оонньонуллар. Биир тугэни оонньообуттарын кэннэ оруолларын атын о5олорго биэрэллэр. Онон биир тугэн хас да тегул ыытыллыан сеп. Оруоллаах оонньууга о5о тыла-еЬе сайдар, бэйэ-бэйэлэрин кытта чугастык бодоруЬаллар. Хас да буолан оонньуур буоланнар тугунан, хайдах оонньуулларынбылаанныыллар, субэлэЬэллэр. Ханнык ба5арар оруолу толоро сылдьан бытаан да, сайдыылаах да о5о толкуйдуура сытыырхайар, тыла-еЬе чобуотуйар. Бэйэ-бэйэлэригэр кемелесуЬэллэр, эппиэтинэстээх уонна тумсуулээх буолаллар.

Тердус чааЬыгар – о5олордуун сэЬэргэЬии, сана атастаЬыы, ырытыЬыы барар. Манна о5олор бэйэлэрэ тумук оноро уерэнэллэр, геройдар сыЬыаннаЬыыларыгар сыанабыл биэрэллэр, олуктаах тугэни туоратыыга бэйэлэрин керуулэрин этэллэр.

БэЬис чааЬыгар хамсаныылаах оонньуу ыытыллар. Бу оонньуулар о5о бол5омтото, тургэн, сылбыр5а, быЬаарыныылаах буолуута, бэйэ-бэйэ5э кемелесуЬуу, бэйэтин-бэйэтэ керунуутэ сайдарыгар туЬуланыллар.



Алтыс чааЬыгар – ыллыыр, ойуулуур-дьуЬуннуур дьарыга барар. Манна уруЬуйдуохтарын, аттаран оноруохтарын, ыллыахтарын, музыканнан хамсаныахтарын сеп. О5о уруЬуйдарыгар бэйэтин туругун, сыЬыанын кердерер. О5о уруЬуйуттан кини ис туругун, интэриэЬин, туох санаалаах-оноолоох сылдьарын билэ5ин. А.И.Захаров этэринэн уруЬуйдар ненуе о5о кинини эрэйдиир кыЬал5алартан, кутталтан босхолонуон сеп. Манны сэргэ о5олор ыллыыллар, музыканнан хамсаналлар. Бу о5о айар дьо5урун, кини туттунуутун-хаптыныытын, ейугэр онорон керуутун, хамсанарын-имсэнэрин сайыннарар.

Сэттис, тумук чааЬыгар уоскулан, сынньалан ыытыллар. О5олор оонньуу ньыматынан кенул уоскуйар уеруйэхтэнэллэр. Уоскулан, кууруулээх тугэн икки ардыгар туох ураты баарын билэ уерэнэллэр. Бэйэлэрэ уоскуйуу туругар киирэр, онтон тахсар уеруйэхтэри инэринэллэр. Уоскулан кэмигэр иитээччи о5олорго бэйэ-бэйэ5э сыЬыаннаЬыыга, септеехтук тута-хапта сылдьыыга установка биэрэр, инники еттугэр учугэй буоларын этэр.

Поделитесь с Вашими друзьями:


База данных защищена авторским правом ©danovie.ru 2017
обратиться к администрации

    Главная страница